Ik dacht dat ik veel wist. Dat ik met spanning, angst, geweld en ongemak kon omgaan. Dat ik oplossingen had. Totdat ik werd vastgezet en niets meer werkte zoals ik gewend was.
Er ontstond paniek. Een gevoel dat me terugbracht naar eerdere ervaringen. Situaties waarvan ik dacht dat ik ze allang had verwerkt en waarvoor ik inmiddels oplossingen had gevonden. Tenminste, dat dacht mijn hoofd. Mijn lichaam reageerde alsof er niets veranderd was. Alles wat ik had bedacht, bleek op dat moment niet te werken.
Dat was een confronterende, maar waardevolle les.
Wanneer je lichaam anders reageert dan je hoofd
We worden gevormd door onze ervaringen, onze angsten en de manier waarop we hebben leren omgaan met pijn, onzekerheid en verlies van controle. Onze reacties worden patronen, vaak zonder dat we ons daarvan bewust zijn.
We kunnen technieken leren, situaties analyseren en ons voorbereiden op wat er mogelijk gaat gebeuren. Maar wanneer ons lichaam opnieuw dreiging ervaart, kunnen oude reacties het overnemen. En vroeg of laat brengt het leven ons in situaties waarin onze vertrouwde oplossingen tekortschieten.
Maar kun je daar eigenlijk op voorbereid zijn?
We zoeken allemaal naar zekerheid, controle en comfort. We willen eerst dat de omstandigheden veranderen, problemen worden opgelost en spanning verdwijnt. Dan kunnen we eindelijk ontspannen en kalm zijn.
Maar wat als we het omdraaien?
Wat als kalmte niet het resultaat is, maar juist het vertrekpunt?
Niet iets wat je pas bereikt wanneer alles goed gaat, maar een basis waarnaar je steeds opnieuw leert terugkeren. Ook wanneer het ongemakkelijk wordt.
Dat kun je oefenen. Juist in relatief veilige situaties waarin je normaal gesproken irritatie, onrust of weerstand ervaart.
We zijn gewend om spanning kwijt te raken door harder te trainen, onszelf uit te putten of afleiding te zoeken. Daar kan absoluut waarde in zitten. Maar probeer ook eens het tegenovergestelde.
Ga eens twintig minuten stil zitten of staan. Zonder te bewegen, zonder voortdurend met je ogen de omgeving af te zoeken. Merk op wat er gebeurt wanneer je niets probeert op te lossen.
En dan bedoel ik niet dat je ademhalingsoefeningen moet doen of een meditatietechniek moet toepassen. Want ook dat kan een manier worden om iets te willen bereiken, te controleren of ongemak te vermijden.
Gewoon aanwezig zijn. Zonder voortdurend met jezelf bezig te zijn.
Voel eens wat muziek met je doet, in plaats van er alleen naar te luisteren. Zonder ondertussen iets anders te doen. Of ga een open gesprek aan met iemand met wie je het fundamenteel oneens bent. Zonder direct te willen overtuigen of jezelf te verdedigen.
Het zijn eenvoudige manieren om je automatische reacties te leren kennen.
Van het hoofd naar het lichaam, en andersom
Maar je kunt ook de omgekeerde weg bewandelen. Niet via het hoofd naar het lichaam, maar via het lichaam naar het hoofd.
Dat is wat mij zo fascineert aan Systema en het lichaamswerk dat daarbij hoort.
Wanneer je fysiek wordt vastgezet, onder druk komt te staan of geen kant meer op kunt, worden reacties zichtbaar die je met nadenken alleen misschien nooit had ontdekt.
Ons lichaam kan reageren vanuit eerdere ervaringen. Spanning, angst en emoties kunnen zich aandienen, zelfs wanneer we rationeel weten dat de huidige situatie veilig is.
De kunst is om die reacties te leren waarnemen zonder ze onmiddellijk persoonlijk te maken, te bestrijden of te willen veranderen.
Tijdens ons lichaamswerk zien we regelmatig dat mensen door een heel spectrum aan emoties gaan. Van verdriet en angst tot boosheid en blijdschap. Soms volgen die emoties elkaar razendsnel op, terwijl er tegelijkertijd een opvallende kalmte aanwezig blijft.
Mensen vertellen achteraf regelmatig hoe bijzonder het is om al die emoties te ervaren zonder er volledig door meegesleept te worden.
En daar zit iets wezenlijks. Kalmte betekent niet dat je niets meer voelt. Het betekent dat je kunt blijven waarnemen, ook wanneer er van alles in je gebeurt.
Ruimte vinden in ongemak
Wanneer je niet meer automatisch tegenwerkt, kan er ruimte ontstaan. Ruimte om te ademen, te voelen en waar te nemen. Vanuit die ruimte kunnen nieuwe mogelijkheden ontstaan, passend bij de situatie waarin je je bevindt.
Dat vraagt om oefening, geduld en vooral nederigheid. De bereidheid om te erkennen dat wat je dacht te weten, misschien niet meer werkt.
Want als je zelf geen nederigheid ontwikkelt, zal het leven je daar vroeg of laat aan herinneren.
Ruimte en kalmte creëer je van binnenuit. Niet door ongemak uit de weg te gaan, maar door jezelf erin te leren kennen.
Know Thyself | Ken jezelf.
Wil je zelf ontdekken hoe je reageert op spanning, fysieke druk en ongemak?
Bij Somatic Hub onderzoeken we dit tijdens onze Systema-trainingen en sessies lichaamswerk. Niet door reacties te forceren, maar door te leren waarnemen wat er gebeurt en welke mogelijkheden er ontstaan.
Ontdek onze trainingen en individuele sessies bij Somatic Hub.